Elleboogdysplasie

Elleboogdysplasie is een van de meest voorkomende orthopedische aandoeningen bij groeiende honden van grote rassen. Het omvat verschillende afwijkingen in het ellebooggewricht die leiden tot pijn, kreupelheid en uiteindelijk artrose.

Wat is elleboogdysplasie?

Elleboogdysplasie (ED) is een verzamelnaam voor een groep ontwikkelingsstoornissen van het ellebooggewricht. Het ellebooggewricht is een complex gewricht dat bestaat uit drie botten: het opperarmbeen (humerus), het spaakbeen (radius) en de ellepijp (ulna). Bij elleboogdysplasie passen deze drie botten niet perfect op elkaar, wat leidt tot abnormale druk, kraakbeenbeschadiging en uiteindelijk artrose.

De aandoening komt het meest voor bij grote en reuzenrassen, met name de Labrador Retriever, Golden Retriever, Duitse Herder, Rottweiler, Berner Sennenhond, Newfoundlander en Mastiff. Reuen worden vaker getroffen dan teven. De problemen ontstaan tijdens de groeiperiode (4-10 maanden) maar worden soms pas later klinisch manifest.

Vormen van elleboogdysplasie

Er worden vier hoofdvormen onderscheiden, die afzonderlijk of in combinatie kunnen voorkomen:

Fragmented Coronoid Process (FCP): Een stukje bot aan de binnenzijde van de ellepijp breekt af of fragmenteert. Dit is de meest voorkomende vorm van elleboogdysplasie.

Osteochondritis dissecans (OCD): Een stukje kraakbeen op het gewrichtsoppervlak van het opperarmbeen laat los, waardoor een losliggend kraakbeenfragment in het gewricht ontstaat dat irritatie en ontsteking veroorzaakt.

Ununited Anconeal Process (UAP): Een botuitsteeksel aan de achterkant van de ellepijp fuseert niet met de rest van het bot tijdens de groei. Dit losliggende botstuk veroorzaakt instabiliteit en irritatie in het gewricht.

Elleboogincongruentie: Het spaakbeen en de ellepijp groeien niet gelijkmatig, waardoor het gewrichtsoppervlak niet meer congruent is. Dit leidt tot ongelijke drukverdeling en kraakbeenschade.

Oorzaken van elleboogdysplasie

Genetische aanleg: Elleboogdysplasie heeft een sterke erfelijke component. Honden van ouders met ED hebben een aanzienlijk verhoogd risico om de aandoening te ontwikkelen.

Groeisnelheid: Te snelle groei, vaak door een te energierijk dieet of overvoeding bij jonge honden van grote rassen, kan de normale botontwikkeling verstoren.

Voeding: Een ongebalanceerd dieet met te veel calcium, te veel fosfor of een verkeerde calcium-fosforverhouding kan bijdragen aan abnormale botontwikkeling.

Overbelasting: Overmatige of te intensieve beweging op jonge leeftijd, wanneer de botten en gewrichten nog in ontwikkeling zijn, kan de problemen verergeren.

Overgewicht: Extra gewicht verhoogt de belasting op de groeiende gewrichten.

Symptomen van elleboogdysplasie

De symptomen treden doorgaans op tijdens de groeiperiode, maar worden soms pas op latere leeftijd herkend wanneer artrose zich ontwikkelt:

Mank lopen op een of beide voorpoten: De kreupelheid kan variëren van subtiel tot ernstig en is vaak het ergst na rust (opstartstijfheid) of juist na intensieve beweging.

Stijfheid: Vooral na het opstaan na een periode van rust lopen honden stijf, wat verbetert na wat beweging.

Naar buiten draaien van de voorpoten: Honden kunnen hun voorpoten naar buiten draaien om het gewricht te ontlasten, en tegelijkertijd de ellebogen naar het lichaam toe trekken.

Verminderde bewegingsbereidheid: Honden willen minder ver of lang wandelen, weigeren te spelen, of vermijden trappen.

Pijn bij onderzoek: Het buigen en strekken van het ellebooggewricht veroorzaakt pijn, en er kan zwelling en warmte rond het gewricht voelbaar zijn.

Spieratrofie: Bij langdurige klachten kan de spiermassa van het aangedane been afnemen doordat de hond het been minder belast.

Diagnose

Orthopedisch onderzoek: De dierenarts onderzoekt het gangbeeld en manipuleert het ellebooggewricht om pijn, zwelling, crepitatie (knarsen) en beperkte beweeglijkheid vast te stellen.

Röntgenfoto's: Röntgenopnames zijn de eerste beeldvormende stap en kunnen artrose, UAP en soms elleboogincongruentie aantonen. Echter, FCP en OCD zijn op röntgenfoto's niet altijd zichtbaar.

CT-scan: Een CT-scan is de gouden standaard voor de diagnose van elleboogdysplasie en geeft een gedetailleerd driedimensionaal beeld van de botstructuren. Hiermee kunnen alle vormen van ED betrouwbaar worden vastgesteld.

Artroscopie: Een kijkoperatie in het gewricht kan zowel diagnostisch als therapeutisch worden ingezet. De chirurg kan het kraakbeen direct beoordelen en tegelijkertijd losse fragmenten verwijderen.

Behandeling

Conservatief: Bij milde gevallen of wanneer chirurgie niet mogelijk is, omvat de conservatieve behandeling: gewichtsbeheersing, aangepaste beweging (regelmatig maar niet te intensief), pijnstillers en ontstekingsremmers (NSAID's), gewrichtsondersteunende supplementen, en fysiotherapie.

Chirurgisch: Bij de meeste vormen van ED wordt chirurgie aanbevolen, bij voorkeur via artroscopie (minimaal invasief). Losse botfragmenten (FCP, UAP) worden verwijderd, losliggend kraakbeen (OCD) wordt verwijderd en het onderliggende bot wordt behandeld, en bij elleboogincongruentie kan een correctieve osteotomie worden uitgevoerd.

Langetermijnbeheer: Ongeacht de behandeling zal artrose zich in de meeste gevallen ontwikkelen. Levenslang management met gewichtscontrole, aangepaste beweging en zo nodig pijnmedicatie is daarom essentieel.

Preventie

Verantwoord fokken: Fokdieren moeten worden gescreend op elleboogdysplasie. In Nederland wordt dit gedaan via de IEWG-score (International Elbow Working Group), waarbij de ellebogen worden gescoord van 0 (vrij) tot 3 (ernstig). Fokdieren met een score van 2 of 3 zouden niet voor de fok moeten worden gebruikt.

Gecontroleerde groei: Voed jonge honden van grote rassen met een speciaal puppyvoer voor grote rassen dat de groeisnelheid matigt. Vermijd overvoeding en extra calcium- of vitaminesupplementen.

Aangepaste beweging: Beperk intensieve, schokbelastende activiteiten (springen, harde ondergronden, lange wandelingen) bij puppy's en jonge honden tot de groei is voltooid.

Gezond gewicht: Houd jonge honden slank om overbelasting van de groeiende gewrichten te voorkomen.