De slimste hondenrassen met het beste geheugen en leervermogen

Niet alle honden leren commando's even snel. Achter dat verschil schuilt een meetbaar cognitief verschil, zowel tussen individuele dieren als tussen rassen. Hondenintelligentie uit zich in leersnelheid, werkgeheugen, het lezen van lichaamstaal en het oplossen van onbekende problemen. Een goede omgeving en deskundige training kunnen het resultaat daarbij net zo sterk beïnvloeden als het ras zelf.

Hoe de wetenschap de intelligentie van honden bepaalt

De standaard in het onderzoek naar hondenintelligentie is het boek van psycholoog Stanley Coren, The Intelligence of Dogs. Daarin werden 130 rassen beoordeeld op twee criteria: hoe snel ze nieuwe commando's leren en hoe vaak ze die bij de eerste poging uitvoeren. Tegelijkertijd ontwikkelde onderzoekster Katriina Tiira van de Universiteit van Helsinki het smartDOG-protocol. Dit bestaat uit zeven cognitieve en gedragstests:

• sociaal denken;
• logisch redeneren;
• impulscontrole;
• activiteitsniveau;
• onderzoekend gedrag;
• algemeen probleemoplossend vermogen;
• geheugen en leren.

In de gedragspsychologie bestaat het begrip variabele bekrachtiging, dat ook bij het trainen van honden wordt toegepast. Als een hond niet weet wanneer hij precies een beloning krijgt, ontstaat er een stabieler en sterker motief om te handelen.

Honden vergezellen mensen op veel gebieden. Er zijn opvallend veel populaire gokkasten bij online casino’s met een hondenthema. Titels zoals Dog House Megaways van Pragmatic Play en Pets van Play'n GO zijn te vinden via gokken in Nederland bij Slotozilla. Het succes van deze slots laat zien hoe sterk mensen zich identificeren met honden, ook buiten de trainingscontext.

Soorten intelligentie bij honden

Om de verschillen tussen cognitieve stijlen van honden inzichtelijk te maken, onderscheiden onderzoekers een aantal belangrijke kenmerken. De onderstaande tabel laat zien hoe verschillende soorten intelligentie zich uiten in het dagelijkse gedrag van huisdieren:

Type intelligentie in honden

Uiting in gedrag

Optimale trainingsmethode

Adaptief

Zelfstandig nieuwe problemen oplossen en de omgeving analyseren

Spelletjes waarbij een creatieve oplossing nodig is

Werkintelligentie

Snel commando's onthouden en uitvoeren op een specifiek signaal

Klassieke, herhalingsgerichte training met beloning

Instinctieve intelligentie

Uitvoeren van taken waarvoor het ras is gefokt

Soortgelijke taken aanbieden: agility voor herdershonden, speurwerk voor diensthonden

Elke hond heeft een unieke combinatie van deze intelligentietypen in verschillende verhoudingen. De zwakke punten vragen geduld van de trainer, terwijl sterke eigenschappen juist als basis kunnen worden gebruikt.

TOP-5 slimste hondenrassen

In de intelligentieranglijst van Coren staan deze rassen in de top vijf. Gemiddeld heeft elk ras minder dan vijf herhalingen nodig om een nieuwe handeling te leren, en in 95 van de 100 gevallen voeren ze een nieuw commando direct uit. De meeste rassen op deze lijst scoren ook hoog in de ranglijst van smartDOG.

Border Collie

De Border Collie is het ras met de hoogste cognitieve scores van alle onderzochte rassen. Het ras ontstond in de 19e eeuw als herdershond, die een kudde moest leiden en snel beslissingen moest nemen. De beroemde Chaser, eigendom van John Pilley, leerde de namen van meer dan 1.000 voorwerpen en herkende ze feilloos.

De slimme Border Collie merkt alles in zijn omgeving op en leert bij elke interactie met zijn baasje. Dat maakt het trainen boeiend, maar vraagt ook dat de trainer altijd klaar is voor de volgende stap. 

Poedel

Achter het verfijnde uiterlijk gaat het op één na intelligentste ras in de ranglijst van Stanley Coren schuil. Ondanks de reputatie als Frans ras is de poedel van Duitse afkomst en werd hij oorspronkelijk gefokt als waterjaghond.

De poedel onthoudt commando's lang, past zich makkelijk aan nieuwe omstandigheden aan en leert graag nieuwe dingen. In Nederland is de poedel populair bij gezinnen met kinderen, mede vanwege zijn hypoallergene vacht.

Duitse herder

De Duitse herder staat op de derde plek en werd gefokt met het oog op hoge intelligentie, concentratie en gehoorzaamheid. In Nederland wordt hij vaker dan welk ander ras ingezet bij de politie, het leger en bij zoek- en reddingsoperaties.

De Duitse herder combineert intelligentie met loyaliteit en zelfbeheersing, kan moeilijke taken aan onder extreme omstandigheden en bouwt een hechte band op met zijn baasje. Zonder vroege socialisatie kan dit ras angstig of agressief worden.

Golden Retriever

Het intellect van de golden retriever wordt vaak onderschat vanwege zijn zachtaardige karakter. Toch staat hij op de vierde plek bij Stanley Coren. Het ras wordt veel ingezet als blindengeleidehond en therapiehond. Dit komt door zijn vriendelijke aard en omdat hij vrij complexe instructies goed kan begrijpen en opvolgen.

Ondanks zijn vriendelijkheid en meegaandheid is het een slimme en goed trainbare hond. Het is dan ook geen toeval dat de golden retriever in Nederland tot de meest gevraagde gezinsrassen behoort.

Australische Herdershond

De Australische herdershond werd gefokt om zelfstandig beslissingen te nemen op de weide, wat zijn onafhankelijke denkstijl verklaart. Het ras is uitstekend in het inschatten van complexe situaties en het reageren op beweging. Daarbij heeft dit ras een enorm uithoudingsvermogen en veel energie. Een hond die niet elke dag minstens twee uur beweging krijgt, kan destructief gedrag ontwikkelen. 

Dobermann

De Dobermann is een oplettend en beheerst ras dat tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog actief als diensthond werd ingezet. Hij leest subtiele signalen in de houding en stem van zijn baasje en anticipeert op commando's.

Het ras vereist een duidelijk gestructureerde training, vroege socialisatie en een consequente eigenaar met natuurlijk gezag. Met de juiste opvoeding wordt de Dobermann een betrouwbare en attente metgezel, zowel in het gezin als bij professionele taken.

Soorten taken voor het trainen van intelligente rassen

Een slimme hond heeft regelmatig nieuwe uitdagingen nodig. Cognitieve onderstimulatie bij intelligente rassen uit zich in herkenbare gedragssymptomen. Typische signalen dat een slimme hond te weinig prikkels krijgt:

• Vernielt spullen zonder duidelijke aanleiding.
• Is thuis hyperactief, maar kalmeert snel tijdens een wandeling.
• Bedenkt zijn eigen spelletjes.
• Vraagt obsessief om aandacht.
• Vertoont angstig gedrag zonder externe prikkels.

Een aanpassing van het trainingsschema neemt meestal de meeste van deze symptomen binnen een week of twee weg. Raad van Beheer op Kynologisch Gebied raadt aan om de volgende soorten uitdagingen af te wisselen, zodat verschillende cognitieve functies worden aangesproken:

• Zoeken: de hond zoekt verborgen voorwerpen, bij voorkeur in een prikkelrijke omgeving.
• Puzzels: het dier zoekt een manier om bij een traktatie te komen via een speciaal apparaat, zoals een sensormat.
• Gehoorzaamheid: gestructureerd werken met duidelijke commando's en bijbehorende reacties.
• Zoeken op naam: traint het associatieve geheugen direct.
• Agility en hindernisbanen: combinatie van fysieke inspanning en geheugentraining.

Bij het invoeren van dit soort activiteiten is het belangrijk om tekenen van vermoeidheid bij het dier in de gaten te houden. Sluit elke sessie af met een beloning, voordat je hond zijn concentratie verliest.

Antwoorden op veelgestelde vragen

Welk ras wordt als het slimste beschouwd? 

De Border Collie staat steevast bovenaan in wetenschappelijke ranglijsten. Het ras leert commando's in minder dan vijf herhalingen en voert ze uit met een nauwkeurigheid van 95%. De poedel en de Duitse herder volgen op de voet.

Zijn slimme honden makkelijker te trainen? 

Over het algemeen wel, maar de individuele eigenschappen van het dier spelen een grote rol. Veel hoogintelligente rassen zijn tegelijkertijd eigenwijs, luidruchtig of koppig. Bovendien leert een slimme hond ongewenst gedrag net zo snel aan als gewenst gedrag.

Welke slimme rassen zijn geschikt voor gezinnen met kinderen? 

De golden retriever, poedel en labrador zijn uitstekende keuzes voor gezinnen. Ze zijn goed trainbaar, zachtaardig en kunnen goed met kinderen omgaan. De Duitse herder is ook een optie, maar heeft een ervaren trainer nodig.

Welke spelletjes stimuleren een slimme hond het beste? 

Puzzels, neusspelletjes en probleemoplossende opdrachten houden de hersenen scherp. Agility, gehoorzaamheid en speurwerk bieden zowel mentale als fysieke training. Wissel de opdrachten regelmatig af, anders verliest de hond zijn interesse.